Leblebinin kökeni ve geçmişi tam olarak bilinmemektedir. Buna karşın yüzyıllardır Anadolu’da bilinen leblebi Türk insanı tarafından Kuzey Afrika, Orta Doğu, Avrupa ve bazı Afrika ülkelerine tanıtılmıştır. Türkiye’de başlangıcı belirlenemeyen bir zamandan beri leblebi üretim yapılmaktadır. Türkiye’de leblebi üretiminin en köklü geçmişe sahip olduğu yerleşmeler Tavşanlı ve Çorum’dur.
Hammadde ve Ekonomik Değer
Osmanlı-Türk yemek kültürünün geleneksel lezzetlerinden biri de leblebidir. Leblebinin hammaddesi nohut, protein, karbonhidrat ve mineraller içerir; ekonomik ve sağlıklıdır. Türkiye’de birçok nohut çeşidi yetiştirilmekte ve bunların çoğu insan tüketimi için kullanılmaktadır. Bu çeşitlerin yaklaşık %20’si leblebi üretiminde kullanılmaktadır.
Sağlıklı Beslenme ve Glisemik İndeks (GI) Önemi
Sağlıklı bireylerin beslenmelerindeki glisemik yükü azaltmaları gerekir. Bu nedenle, baklagil, tam tahıl ve nişastasız meyvelerin tüketimini artırın. Ayrıca, patates, beyaz ekmek ve şekerli gıdaları kısıtlayın.
Tipik olarak, yüksek GI değerine sahip yiyecekler, kandaki insülin miktarının daha hızlı yükselip alçalmasına neden olur. Bu durum, kişilerin sağlıklı bir seçenek yemiş olmalarına kıyasla daha çabuk acıkmasına yol açar. Tüketilen gıdaların GI değeri ne kadar düşük olursa, tokluk hissi de o kadar uzun sürer.
Sağlıklı Atıştırmalık Alternatifi: Leblebi
Sağlıklı beslenmek için her gün protein, lif ve düşük glisemik indeksli karbonhidratlı gıdalar tüketin. İşte bu noktada leblebi, günün her saati tüketilebilecek sağlıklı ve lezzetli, geleneksel bir ürün olarak öne çıkmaktadır.
Nohutun yaklaşık %30 oranında nişasta içermesine rağmen, leblebinin glisemik indeksi oldukça düşüktür. Bu da, kan şekeri seviyesini aniden yükseltmeyeceği anlamına gelir.
Glutensiz Diyeti Zenginleştiren Güç: Leblebi
Çölyak hastalığı, dünya nüfusunun yaklaşık %1’ini etkiler ve besin emilimini bozar. Bu nedenle, etkili tedavi ömür boyu glutensiz diyettir. Ancak, bu diyet zordur; glutensiz gıdaları bulmak zor ve pahalı olabilir. Buna karşın, doğru planlayarak sağlıklı beslenmeyi sürdürebilirsiniz.
Glutensiz diyete bağlı olası besin eksikliklerini önlemek için, besin değeri yüksek alternatifler tüketmek kritik öneme sahiptir. Bu noktada leblebi bir adım öne çıkar:
- Doğal Glutensiz Yapı: Nitekim nohutun doğal halinde gluten proteini bulunmamaktadır. Leblebi de nohutun kavrulmasıyla elde edildiği için, çapraz bulaşmaya ve glutenli herhangi bir ürüne temas etmediği müddetçe gluten içermez. Dolayısıyla leblebi, glutenli herhangi bir ürünle temas etmediyse güvenilir bir glutensiz gıda olarak kabul edilmektedir.
- Önemli Besin Kaynağı: Bu açıdan leblebi; hem kolay bulunabilirliği, hem kabul edilebilir tadı hem de lif zenginliği sayesinde Çölyak hastaları için önemli bir besin ve atıştırmalıktır.
Sonuç: Dengeli ve Kontrollü Tüketimin Önemi
Leblebi, düşük glisemik indeksli, besleyici ve glutensiz yapısıyla sağlıklı beslenme için idealdir.Özellikle glisemik yükü azaltmak ve tokluk hissini uzatmak isteyenler için mükemmel bir tercihtir.
Ancak, tüm sağlıklı kuruyemiş ve atıştırmalıklar gibi, leblebi de yoğun bir enerji kaynağıdır. Bu nedenle, leblebiyi porsiyonlara dikkat ederek ve dengeli tüketerek faydalarından en iyi şekilde yararlanın ve kalori hedeflerinizi aşmayın.
UYARI: Bu yazı, Uzman Diyetisyen Zeynep Demirci Onkun tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İçerik, tıbbi bir tavsiye, tanı veya tedavi niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık sorununuz veya özel bir diyet ihtiyacınız varsa, lütfen bir sağlık profesyoneline, doktorunuza ve diyetisyeninize danışınız.
Özbey, F. (2021). The non-dairy probiotic potential of the prebiotic Turkish snack “leblebi”. Food Science and Technology, 41(4), 1146-1153. https://doi.org/10.1590/fst.38321